Nov 16 2016

Kuveyt: Çölde Ateş


Yaşayan en önemli belgesel fotoğrafçı Sebastião Salgado’nun, Kuveyt petrol yangınlarını belgelediği kitabı “Kuwait: A Desert on Fire” Taschen etiketiyle raflarda.

Dilan Karadağ

Fotoğrafçı kimdir? Wim Wenders’a göre “Dünyayı ışık ve gölgeyle yeniden yazan kişi.”  Sebastião Salgado, 26 yaşında objektifi eline aldığı andan beri dünyayı yeniden yazıyor, biz de her seferinde hayranlıkla yeniden ve yeniden okuyoruz.

Çağın yaşayan en iyi belgesel fotoğrafçısından haber var. Taschen, Salgado’nun Kuveyt petrol yangınlarında çektiği fotoğrafları ‘Kuwait: A Desert on Fire’ kitabıyla bir araya getirdi. Yüksek boyutlu 80’in üzerinde fotoğraf, Salgado’nun imzasıyla ilk kez tek bir kitap halinde yayımlanıyor. 

Körfez Savaşı esnasında ABD öncülüğündeki koalisyon güçlerine yenilen Irak askeri birlikleri, Kuveyt’ten çekilirken dünyaya en büyük cehennemlerinden birini yaşattı. Saddam Hüseyin’in birlikleri, 700’ün üzerinde petrol kuyusunu ateşe verdi ve ’91 yılının Ocak ayında başlayan yangın ancak 10 ay sonra durdurulabildi. 

İnsanın, insana ve gezegene yaşattığı yüzlerce acının birebir tanığı olan Salgado, yangının söndürülme umudunun olmadığı günlerde Kuveyt’teydi. Korkunç sıcaklığa, petrole bulanmış kuma, günışığına dahi izin vermeyen boğucu dumana rağmen objektifini olan bitene doğrulttu. Kuveyt Hanedanı’nın kaçtığı, Bedevi kabilelerinin öylece yanan kuyuların arasında bırakıldığı, canı pahasına çalışan itfaiyecilerin sağlık sorunlarıyla mücadele ettiği aylar boyunca kimsenin görmek istemediği her şeyi fotoğraf kareleriyle anlattı ve herkesin can alıcı soruyu sormasını sağladı: Dünyanın dört bir yanından gelen bunca insan, gerçekten bir felaketi mi durdurmaya çalışıyor yoksa her gün milyarlarca dolara mal olan petrol kaybını mı?

Salgado’nun Kuveyt fotoğrafları ilk kez 1991 yılında New York Times’da yayınlandı ve Oscar Barnack Ödülü’nü kazandı.

Toprağın tuzu

Wim Wenders’ın Salgado’nun yaşamını anlattığı filmi Toprağın Tuzu (The Salt Of Earth), Sebastião Salgado’nun Amazon’un ağzındaki Serra Pelado altın madeninde çamura bulanmış yüzlerce insanın birer karınca misali çalıştığı fotoğrafıyla açılır. “Köle gibi görünüyorlar ama değiller, sadece zengin olma fikrinin kölesi onlar” der Salgado bu insanlar için. Sanatçının, insan olmaktan utandıran eserlerini peş peşe gördüğümüz filmde, umudu yeşerten de yine kendisi olur.

Brezilya’da bir çiftlikte çok çocuklu bir ailede dünyaya gelen Salgado, 20’li yaşlarının sonuna dek hayatını bir ekonomist olarak sürdürür. Paris’te yaşadığı sırada eşi Lélia Wanick Salgado, kendisine Pentax bir kamera hediye eder ve tüm hayatı değişir. Birlikte insanlığın türlü hallerine tanıklık edecek fotoğraf projeleri geliştirirler. 90’ların başında, İşçiler (Workers) kitabı için altı yıl boyunca 23 ülke gezer. Maden işçilerini, çay toplayıcıları, balıkçıları yani endüstriyel dünyaya el emeğiyle katkı sağlayan insanları fotoğraflar.

Bir sonraki kitabı Göç (Exodus) için ise 35 ülkeyi dolaşır. ABD’ye kaçak gelen Meksikalıları, Sovyetler Birliği’ni terkeden Yahudileri ve Avrupa’ya ulaşmak için hayatlarını riske atan Afrikalıları belgeler.

Onlarca katliama, savaşa ve yaşam mücadelesine tanıklık eden Salgado’nun “ruhunu hasta eden” yolculuğunun rotası ise tarihin en kanlı iç savaşlarından birinin ev sahibi Ruanda olur. Kolera’dan ölen binlerce insan, vinçle kaldıran cesetler,  kayıp yüz binler. İnsanlığın kurtuluşuna dair son umudunu da kaybettikten sonra ailesiyle Brezilya’ya dönen sanatçıyı iyileştiren fikir yine eşinden gelir ve yıllar içinde Brezilya’da çorak bir araziye dönen topraklarını yeniden ağaçlandırmaya karar verirler. Milyonun üzerinde ağaç dikerek o çorak araziyi yeniden tropikal bir evrene dönüştürürler (Terra Enstitüsü). Toprakla birlikte hayata dönen Salgado, “Yeryüzüne bir aşk mektubu”olan Genesis projesine başlar. Sekiz yıl boyunca insan eli değmemiş toprakları, modern hayatın sızamadığı toplulukları, Darwin’in kaplumbağalarını fotoğraflar… Salgado’nun yaşamı, eserleri, Toprağın Tuzu bizi her seferinde aynı sonuca ulaştırıyor; tek kurtuluş, tek umut yine; savaş tarihiyle ve delilik öyküleriyle doldurduğumuz bu gezegende. 

Salgado, sergilerine gelen ziyaretçilerin, çıkarken asla aynı kişi olmamasını temenni ediyor. Kuwait: A Desert on Fire, tam olarak böyle bir kitap. 

 

Sebastião Salgado, Lélia Wanick Salgado, 31.8 x 29.0 cm, 208 sayfa, 49,99 €

www.taschen.com 

 

 

THE PICKS-